Tự tay thu hoạch và lưu giữ hạt giống từ những cây ớt khỏe nhất, sai quả nhất trong vườn là truyền thống quý báu của người làm vườn chân chính. Giống ớt thuần (Heirloom) khi được lưu giữ đúng kỹ thuật sẽ duy trì trọn vẹn đặc tính di truyền quý giá, kháng bệnh tốt hơn qua từng vụ mùa thích nghi với thổ nhưỡng bản địa. Tuy nhiên, nếu tách hạt và bảo quản sai cách, hạt giống sẽ nhanh chóng bị nấm mốc, thoái hóa phôi mầm và mất khả năng nảy mầm chỉ sau vài tháng cất giữ.
1. Tiêu chuẩn vàng chọn quả ớt lấy giống
Chất lượng cây con phụ thuộc hoàn toàn vào phẩm chất của quả bố mẹ:
- Chọn cây mẹ ưu tú: Chỉ lấy hạt từ những cây sinh trưởng sung mãn nhất, thân to khỏe, tán đều, không có dấu hiệu nhiễm bất kỳ bệnh virus hay nấm nào trong suốt vụ mùa.
- Chọn quả ở vị trí cành cấp 1 hoặc 2: Không lấy quả ở chạc chữ Y đầu tiên (thường quả dị hình) và cũng không lấy quả ở ngọn cuối vụ (hạt nhỏ lép). Hãy chọn những quả to nhất, dáng chuẩn nhất nở ở đợt hoa thứ hai.
- Độ chín cây hoàn hảo: Quả phải chín đỏ rực (hoặc chín vàng đối với giống ớt vàng) ngay trên cây và bắt đầu se nhẹ lớp vỏ ngoài. Lúc này phôi mầm bên trong hạt đã tích lũy đầy đủ dưỡng chất và bước vào trạng thái ngủ nghỉ tự nhiên.
2. Quy trình tách hạt và phơi sấy bóng râm
Tuyệt đối không đem hạt ớt tươi phơi trực tiếp dưới nắng gắt trưa hè:
- Đeo găng tay bảo hộ: Dùng dao sắc rạch dọc thân quả ớt, dùng mũi dao gạt các hạt mẩy bám trên trụ nhau thai vào một bát nước sạch.
- Sàng lọc hạt lép: Khuấy nhẹ bát nước, vớt bỏ các hạt lép nổi bồng bềnh. Những hạt chìm sâu dưới đáy là hạt mẩy, phôi no đủ.
- Làm khô hạt đúng cách: Rải đều hạt lên đĩa sứ hoặc giấy thấm dầu, đặt ở nơi thoáng gió, bóng râm mát mẻ (nhiệt độ phòng khoảng 25 đến 30 độ C). Nhiệt độ nắng gắt trên 40 độ C sẽ làm biến tính protein phôi mầm, khiến hạt bị chết phôi. Sau 4 đến 7 ngày, dùng móng tay bấm vào hạt thấy cứng giòn là hạt đã đạt độ ẩm bảo quản dưới 10%.
3. Kỹ thuật đóng gói chống ẩm kéo dài tuổi thọ hạt
Kẻ thù số một của hạt giống bảo quản là độ ẩm và không khí:
Cho hạt ớt khô vào các lọ thủy tinh nhỏ có nắp đậy kín gioăng cao su hoặc túi màng nhôm khóa zip. Bỏ vào lọ một gói hút ẩm silica gel nhỏ và dán nhãn ghi rõ tên giống ớt cùng ngày thu hoạch. Đặt lọ hạt ở ngăn mát tủ lạnh (khoảng 8 đến 10 độ C). Bằng phương pháp này, hạt giống có thể duy trì tỷ lệ nảy mầm trên 90% suốt 2 đến 3 năm.
Lưu giữ hạt giống là hành động gìn giữ nguồn gen tinh túy và trao truyền niềm đam mê làm vườn cho các mùa vụ tương lai.
Xem thêm hướng dẫn ngâm ủ hạt giống nảy mầm nhanh để chuẩn bị cho mùa gieo mới.